15.2.07

Το σπαθί που δε σπάει κομμάτια

Αν ακουμπήσεις το πιο λεπτό μετάξι στην κόψη της κατάνα, θα το δεις να κόβεται στα δυό.
Το σπαθί των Σαμουράι δε γίνεται από κομμάτια μετάλλου που δένονται μεταξύ τους, όπως το δυτικό σπαθί.

Στη Δύση, ένα κομμάτι μέταλλο έμπαινε στη φωτιά κι ύστερα πάνω στο αμόνι, για να δεχθεί το χτύπημα του σφυριού, ώσπου να γίνει αρκετά λεπτό και κοφτερό. Το γεγονός του ενός ενιαίου κομματιού σήμαινε ότι το σπαθί λύγιζε και έσπαγε ευκολότερα. Το πρόβλημα αντιμετωπίστηκε την εποχή των Βίκινγκς, που πρώτοι σκέφτηκαν να κατασκευάσουν σπαθιά από διαφορετικά κομμάτια μέταλλο, μικρότερα, χαρίζοντας έτσι νέα ανθεκτικότητα στις σπάθες τους.

Τα γιαπωνέζικα σπαθιά φτιάχνονται τελείως διαφορετικά: ένα φύλλο, ένα έλασμα μετάλλου διπλώνεται και ξαναδιπλώνεται πάνω από τη φωτιά, ώσπου να γίνει λάμα, μια παντοδύναμη, αιχμηρή λάμα που δε γίνεται να καταστραφεί παρά από τη φωτιά που τη γέννησε.

Ο κατασκευαστής κατάνα δεν ήταν ένας απλός καλός τεχνίτης, όπως ο κατασκευαστής σπαθιών στη δύση. Ήταν πρόσωπο σεβαστό και η τάξη στην οποία ανήκε θεωρούνται από τις κοινωνικά ανώτερες, έχουσα μάλιστα κι ιερατικά καθήκοντα καθώς η κατασκευή κατάνα ήταν τέχνη δοσμένη από τους Θεούς. Σε κάθε κατάνα ο κατασκευαστής της έγραφε, μάλιστα το όνομά του και τους τίτλους ευγενείας που το συνόδευαν.
Θα μπορούσε κανείς να υποστηρίξει πως, μες απ τις διαφορές αυτές στην κατασκευή των σπαθιών, ερμηνεύονται κι οι διαφορές της προσέγγισης του πολέμου και της κοινότητας, μεταξύ των δύο παραδόσεων. Οι διαφορές αυτές είναι λίγες, αλλά σημαντικές και χαρακτηριστικές των πολιτισμών που τις γέννησαν. Η μία είναι η έννοια του περιπλανώμενου και μοναχικού πολεμιστή – του πολεμιστή που είναι «κομμάτι» και μπορεί να αποσπαστεί παραμένοντας «μέταλλο». Στη Δύση, ο περιπλανώμενος ιππότης είναι πρόσωπο αγαπητό, ερωτικό και ποιητικό. Στην Ιαπωνία, ο αποκομμένος από την κοινωνία (μοναχικός και χωρίς άρχοντα) σαμουράι, ο ρονίν, είναι ατιμασμένος – το σπαθί είναι χτισμένο πάνω στην ενότητα.

Η δεύτερη διαφορά είναι το τέλος της ζωής του πολεμιστή- η αυτοκτονία σε ελάχιστες περιπτώσεις θεωρείται ηρωική πράξη στη Δύση και μόνον όταν οι συνθήκες οδηγούν σε πλήρες αδιέξοδο τον πολεμιστή. Στην Άπω Ανατολή το σεπούκου είναι η απόδειξη πως «το μπούσιντο είναι τρόπος να ζεις και τρόπος να πεθαίνεις».

Το σημαντικότερο όλων όμως είναι ότι, οι δύο ιπποτικές παραδόσεις έχουν τελείως διαφορετική προσέγγιση της χρήσης του ξίφους. Στην Ευρωπαϊκή Δύση, η τέχνη του σπαθιού είναι τέχνη αμυντική. Ο ξιφομάχος μαθαίνει κυρίως να αμύνεται, σε αντίθεση με το σαμουράι που, πιστός στο Κενζούτσου («τέχνη του σπαθιού»), πολεμά επιθετικά με την κατάνα του– η άμυνα θα τον ντρόπιαζε. Ο Σαμουραι ποτέ δεν φέρει ασπίδα, είναι άγνωστη στην Ιαπωνία.

Πολλές φορές η πρώτη δοκιμή του καινούριου ξίφους του Σαμουράι γινόταν πάνω σε κάποιον καταδικασμένο εγκληματία ή, αν δεν υπήρχε η δυνατότητα, σε κάποιο πτώμα που το ξίφος έπρεπε να κόψει στα δυό.

Η τέχνη του σπαθιού είναι η μητέρα του κώδικα τιμής. Προηγείται. Η δημιουργία του Κενζούτσου τοποθετείται στον 11ο αιώνα και τα χαρακτηριστικά του είναι καθαρά επιθετικά. Σκοπός του μόνον ο φόνος. Ο σαμουράι δεν έχει κανένα λόγο να χαριστεί στον αντίπαλό του, θέλει να τον σκοτώσει χωρίς να του δωσει ευκαιρία αλλά και χωρίς να ξεπέσει στη βαρβαρότητα.

Η επίδειξη δεν είναι μες στις προθέσεις του – το πάθος όμως είναι βασικό συστατικό στον πόλεμό του. Χαρακτηριστικά, στο άθλημα που προέκυψε από το Κενζούτσου, το Κέντο - «ο τρόπος των σπαθιών»- μετρά κι ανταμείβεται βαθμολογικά το πάθος με το οποίο γίνεται μια επίθεση, σε αντίθεση με την μοντέρνα δυτική αθλητική ξιφασκία όπου τον πρώτο ρόλο έχει η ανδροπρεπής χάρη, ειδικά στην άμυνα. Η χάρη στο Κενζούτσου είναι στρατιωτική.

Στην ιαπωνική μυθολογία το πρώτο σπαθι το κατασκεύασε ο θεός Ιζανάγκι για να σκοτωσει το γιό του, το Θεό της Φωτιάς, ο οποίος όταν γεννήθηκε προκάλεσε τέτοιους πόνους στη μητέρα του Ινζανάμι, που εκείνη εγκατέλειψε το συζυγό της και κρύφτηκε στα έγκατα της γης. Το πρώτο αυτό σπαθί κατέληξε σε γυναικεία χέρια: στην κόρη του Ιζανάγκι και θεά του Ήλιου, Αματεράσα Ομικάμι, η οποία το παρέδωσε τελικά στον εγγονό της, Νινίγκι-νο Μικότο για να κυβερνήσει τη Γη.

Η πρώτη κίνηση- το τράβηγμα του σπαθιού- δείχνει πόσο πειθαρχημένος, πόσο αποφασισμένος και πόσο βαθύς γνώστης της τέχνης του είναι ο ξιφοφόρος. Η κίνηση αυτή, του τραβήγματος και της επιστροφής στο θηκάρι, αποτελεί μια χωριστή τέχνη, όχι ένα απλό κάτα.

Και στο Κενζούτσου, όπως σε σχεδόν όλες τις απωανατολίτικες πολεμικές τέχνες την τεχνική καθορίζουν μια σειρά «κάτα», κινήσεων απολύτως συγκεκριμένων, στις οποίες πολεμιστής και σπαθί γίνονται ένα με τρόπο χορευτικό.

Τα κάτα του σπαθιού, πάντα επιθετικά –δεν υπάρχει ούτε ένα αμυντικό κάτα-, ο σαμουράι τα κατείχε με τον τρόπο που κατείχε το δικαίωμα στην αναπνοή: απολύτως φυσικά, χωρίς την παρέμβαση σκέψης. Η επιθετικότητα των κάτα επιτείνεται όταν ο Σαμουράι κατέχει την τέχνη του Νίτεν ίντσι-ρύου, των δύο σπαθιών και χτυπά κρατώντας ένα νταϊτό (όπως τα «δίδυμα» σπαθιά ονομάζονται) σε κάθε χέρι.

Όταν ο Σαμουράι έχανε τον πόλεμο, κατέφευγε στο ναό του θεού του πολέμου, Χατσιμάν, ζητώντας του να επιστρέψει στο ηττημένο ξίφος το θεϊκό πνεύμα.


Στοιχεία και σκέψεις από μια μελέτη που δεν τελείωσα ποτέ

18 σχόλια. Εσείς τι λέτε;

Blogger Big Fat Opinion έφα...

Κάτι ωσάν αυτό, δηλαδή.

2/15/2007 12:36:00 π.μ.  
Anonymous raresteak έφα...

Εξαιρετικά ενδιαφέρον
(χαίρομαι που αντιλήφθηκα την επάνοδό σας με ένα τέτοιο κείμενο)

2/15/2007 01:02:00 π.μ.  
Anonymous Ανώνυμος έφα...

Από την άπω ανατολή
μέχρι τη δύση πέρα,
γνωρίζουμε οι άνθρωποι
τον ήλιο και τη μέρα.

Κι είναι γνωστό τοις άπασι
πως η μαχαίρα κόβει,
μα δεν εδίνει μια χαρά,
μόν' αίμα ένα μόδι.

Όσοι "σοφοί" δεν δύνανται
να βρουν τις διαφορές τους,
στα κάτα και στους Χατσιμάν
πλανεύουν τις καρδιές τους.

Έτσι λοιπόν τις προτιμώ
(πιότερ' απ' του κατάνα)
του σακουχάτσι τεχνικές
και του αυλού του Πάνα.

Άντε, νά 'μαστε καλά
και αχρείαστα νά 'ναι.

2/15/2007 06:55:00 π.μ.  
Blogger Ιουδας Ισκαριωτης έφα...

μη γνωρίζοντας και πολλά για την ιστορία των σπαθιών στην Ιαπωνία, βρήκα το αφιέρωμα πολύ κατατοπιστικό.

την καλημέρα μου.

2/15/2007 11:15:00 π.μ.  
Blogger Big Fat Opinion έφα...

Η δεύτερη διαφορά είναι το τέλος της ζωής του πολεμιστή- η αυτοκτονία σε ελάχιστες περιπτώσεις θεωρείται ηρωική πράξη στη Δύση και μόνον όταν οι συνθήκες οδηγούν σε πλήρες αδιέξοδο τον πολεμιστή. Στην Άπω Ανατολή το σεπούκου είναι η απόδειξη πως «το μπούσιντο είναι τρόπος να ζεις και τρόπος να πεθαίνεις».

Αυτά να τα ακούνε ορισμένοι υπουργοί. Άντε βρε, αφού το λέει και το Μπουσίντο.

2/15/2007 12:40:00 μ.μ.  
Blogger akindynos έφα...

Θυμήθηκα τη σκηνή που ο Χατόρι Χάντζο δίνει στη Νύφη το σπαθί με το οποίο θα πάρει εκδίκηση. Έχει ορκιστεί να μην ξαναφτιάξει φονικό εργαλείο. Αλλά η αρχή "ο τρώσας και ιάσεται" είναι ανώτερη από τον όρκο.

2/15/2007 02:08:00 μ.μ.  
Blogger akindynos έφα...

Ξέχασα, ο ιστορικός Χατόρι Χάντζο

2/15/2007 02:10:00 μ.μ.  
Anonymous Γρηγόρης έφα...

Πού τα 'μαθες όλα αυτά;

Να προσθέσω ότι η κατάνα δεν βγαίνει απ' το θηκάρι εκτός και αν πρόκειται να χρησιμοποιηθεί. Αλλιώς υπάρχει τελετουργικό που πρέπει να ακολουθήσει κανείς για εξευμενίσει το πολεμικό πνεύμα.

25 χρόνια πίσω με πήγες...

Γρηγόρης

2/15/2007 02:36:00 μ.μ.  
Blogger akis έφα...

Καλημερα
Εσυ βρε γλυκο μου κοριτσακι εγραφες στο περιοδικο ηχο την δεκαετια του 80?
Εχω τρελλαθει και δεν το πιστευω.
ΚΟΚΚΙΝΗ ΚΛΩΣΤΗ ΔΕΜΕΝΗ....
??
Περνα απο το μπλογκ μου μια βολτιτσα και τωρα που σε βρηκα θα τα λεμε...
ΛΑΜΠΡΙΝΗ?

2/16/2007 02:17:00 π.μ.  
Blogger Mirandolina έφα...

Καλημέρα σε όλους - ρέαρ μου χαίρομαι πολύ! Ιούδα καλώς όρισες και θα τα λέμε. Γνωμοδότα κι ακίνδυνε είστε προσθήκη από τις λίγες (πλην η τραγουδιστή όσο να είναι σας ρίχνει).

Γρηγόρη, δε νομίζεις ότι πρέπει να μας πεις περισσότερα?εγώ τα ξέρω από βιβλία, εσύ μάλλον τα ξέρεις με το σωστό τρόπο.

Καλημέρα Άκη - ναι, η ιδία αυτοπροσώπως :-) Θα τα λέμε - κι ευχαριστώ για το "κοριτσάκι"!

2/16/2007 10:04:00 π.μ.  
Blogger Filboid Studge έφα...

Διαβάστε και την Ταοϊστική άποψη για την τέχνη της ξιφομαχίας σ' ένα κινέζικο παραμύθι εδώ.
:)

2/16/2007 02:24:00 μ.μ.  
Blogger akis έφα...

Ποιων μυστικων λιμενων τα υδατα.....
..ποιος ....εραστης σε στερησε απο...
Συνεχισε το,τοχω ξεχασει απο τοτε.
Απιθανοι στιχοι.20 χρονια πισω

Ταχεις καπου μαζεμενα ολα αυτα που εγραφες τοτε?

Αυτες οι παλιες χαρτινες αγαπες εγιναν ψηφιακες,πιξελ που μιλανε και γραφουν οπως τοτε.

Δεν σε γνωριζω αν αναρωτιεσαι,αλλα τι σημασια εχει?
Νασαι καλα που σε ξαναβρηκα γλυκια μου ποιητρια

2/16/2007 08:12:00 μ.μ.  
Blogger Η νύφη με τσ΄ αρχίδες έφα...

καλη η κατανα
αλλα τωρα που ναι
αποκριες να ξηγηθουμε...
κανατα.
αλλη πολεμικη τεχνη αυτηνανη!

2/18/2007 03:44:00 π.μ.  
Blogger Greg έφα...

Τί να πώ! Οι Γιαπωνέζοι προσεγγίζουν το θέμα σαν πολεμικό τρόπο ζωής. Βαδίζουν με το πνεύμα του bushido. Προβάλουν τον εαυτό τους σ' αυτό. Ξεκάθαρες καταστάσεις. Εχθροί-φίλοι-τιμή (και στους μεν και στους δε) κλπ.
Οι δυτικοί το βλέπουν σαν σπόρ. Ζυγίζονται σαν τα μοσχάρια (κατηγορίες), μετράνε πόντους...

Όπως αντιμετώπιζε τ' άρματά του ο Νικηταράς και ο Καραϊσκάκης, έτσι τα αντιμετωπίζουν κι' αυτοί. Δεν τα δίνουν στα πιτσιρίκια να παριστάνουν το Ζορρό!Κουβαλάνε την τιμή τους και τόσα άλλα!

Ένα παράδειγμα διαφοράς νοοτροπίας από το Judo.

Κάπου στις αρχές του 60, το συγκεκριμμένο "άθλημα" αποτελούσε την "ευγενική αθλητική απασχόληση" αρκετών γάλλων φοιτητών, επιστημόνων και άλλων.
Η Γαλλική ομοσπονδία σε συνεργασία με τους Ιάπωνες, έστειλαν την αφρόκρεμά τους να εκπαιδευθεί με τους κυρίαρχους της εποχής στα "πανεπιστήμια-μοναστήρια" τους.

Όταν πήγαν εκεί, τους έδερναν συνέχεια, τους επιτίθεντο μέχρι εξάντλησης πολλοί μαζί, τους αλάλιασαν. Οι πλειοψηφία των Γάλλων σχεδόν κλαίγοντας από τις ταλαιπωρίες, ζήτησαν και κατάφεραν να φύγουν μετά μερικές μέρες.

Οι έκπληκτοι Ιάπωνες δήλωναν:
Μα είναι αντίπαλοί μας, πρέπει να τους τιμήσουμε επιτιθέμενοι στο μέγιστο, προσπαθώντας να τους προετοιμάσουμε για το χειρότερο, δίνοντας τον "καλύτερό" μας εαυτό...
Γιατί δεν το εκτιμούν; Γιατί δεν το καταλαβαίνουν;

2/19/2007 10:15:00 π.μ.  
Blogger aeipote έφα...

Εξαιρετικά ενδιαφέρουσα εγγραφή.

Καλημέρα

2/20/2007 08:20:00 π.μ.  
Blogger Πληρωμένη πένα έφα...

Θα άξιζε να αναφερθεί και το γεγονός ότι η Ευρώπη είχε πολύ μεγαλύτερα κοιτάσματα μετάλλων σε αντίθεση με την Ιαπωνία.

Θα με ρωτήσεις: αμα είναι να σκοτωθείς, θα κανεις οικονομία στο ατσάλι; Ναι φίλτατη, όταν έχεις ένα πόλεμο μπροστά σου (και η Ιαπωνία είχε πάρα πολλούς) χρειάζεσαι χιλιάδες λεπίδες.

Καλό το θέμα σου

2/20/2007 11:31:00 μ.μ.  
Blogger Marie-Hélène έφα...

Kαλημέρα,Mirandola!
Ηθελα να σε καλεσώ να παίξεις στο παιχνίδι της Πυραμίδας των bloggers, το παιχνίδι των πέντε.
Αλλα βλεπω οτι αργησα.....

2/21/2007 02:06:00 π.μ.  
Blogger Odysseas Dallas έφα...

Μερικά σχόλια. Κατ'αρχάς, να πω ότι ασχολούμε με σπαθιά εδώ και τουλάχιστον 5-6 χρόνια και εδώ και ένα χρόνο προπονούμαι στην ARMA Hellas (www.thearma.gr)

Για ο,τιδήποτε διαφωνείται, μπορείτε να ψάξετε το www.swordforum.com

Το γεγονός του ενός ενιαίου κομματιού σήμαινε ότι το σπαθί λύγιζε και έσπαγε ευκολότερα

Είναι αποδεδειγμένο ότι τα σημερινά μονομεταλλικά (monosteel) σπαθιά. Και άλλο το λυγίζω, άλλο το σπάω- ένα σκληρό σπαθί σπάει πιο εύκολα, ένα μαλακότερο διατηρεί ευλιγισία για να αντέχει τις πανοπλίες που αντιμετώπιζαν συχνά, σε αντίθεση με ένα katana.

μια παντοδύναμη, αιχμηρή λάμα που δε γίνεται να καταστραφεί παρά από τη φωτιά που τη γέννησε.

Προφανώς μυθολογική υπερβολή (ελπίζω να είναι προφανές και στους υπόλοιπους).

Στην Ευρωπαϊκή Δύση, η τέχνη του σπαθιού είναι τέχνη αμυντική. Ο ξιφομάχος μαθαίνει κυρίως να αμύνεται,

Τόσο ο Γιοχάνες Λιεχτενάουερ και ο Φιόρε, οι μεγαλύτεροι Γερμανοί και Ιταλοί masters που γνωρίζουμε, διακυρήττουν να διαφυλάττεις την "πρωτοβουλία" και να επιτίθεσαι συνεχώς χωρίς να αφήνεις τον αντίπαλο σου να πάρει ανάσα- αλλά όχι βλακωδώς. Κάθε επίθεση περικλείει μια άμυνα, και κάθε άμυνα κρύβει μια επίθεση.

Ο Σαμουραι ποτέ δεν φέρει ασπίδα, είναι άγνωστη στην Ιαπωνία.
Επειδή οι σαμουράι ξεκίνησαν και παρέμειναν ιπποτοξότες- και πριν πει κάποιος ότι οι ιπποτοξότες ήταν ελαφρά οπλισμένοι, τότε ας ρίξει μια ματιά στους Βυζαντινούς, Ρωμαίους και Πέρσες Κλιβανάριους (κυρίως στους τελευταίους)...

Χαρακτηριστικά, στο άθλημα που προέκυψε από το Κενζούτσου, το Κέντο - «ο τρόπος των σπαθιών»- μετρά κι ανταμείβεται βαθμολογικά το πάθος με το οποίο γίνεται μια επίθεση, σε αντίθεση με την μοντέρνα δυτική αθλητική ξιφασκία όπου τον πρώτο ρόλο έχει η ανδροπρεπής χάρη, ειδικά στην άμυνα. Η χάρη στο Κενζούτσου είναι στρατιωτική.
Στην ξιφασκία βραβεύονται τα αγγίγματα και στο κέντο οι ιαχές. Τι σχέση έχουν τα αποπάνω με την τέχνη να ξιφομαχείς? Δεν ήταν παρά παράπλευρα. Σίγουρα πρέπει να φτάσεις τον αντίπαλο, αλλά πρέπει να είναι σωστό χτύπημα- και σίγουρα πρέπει να βγάλεις ιαχή για να εκτονώσεις την επίθεση σου (όπως κάνανε οι Γερμανοί φωνάζοντας "Χουτ!", που το είχαν πάρει από τους Ρωμαίους), αλλά όχι να σε νοιάζει μόνο αυτό. Για να μην αναφέρω ότι και στα δύο αθλήματα (γιατί αθλήματα είναι και τα δύο) ότι χρησιμοποιούνται πανάλαφρα σπαθοειδή αντικείμενα- όχι σπαθιά, οπότε δεν μαθαίνεις πραγματικά το σπαθί αλλα μια βέργα ή ένα ραβδί αντίστοιχα. Μαθαίνετε κύριοι στο στρατό να στοχεύετε με αεροβόλα των 5 ευρώ? Μόνο τα βασικά...

Αυτά τα ολίγα για να μην ανάγουμε την Ανατολή πάνω από τη Δύση. Καθε πλευρά είναι διαφορετική, καμία ανώτερη. Το ίδιο ισχύει και με τα σπαθιά- όλα έχουν τη δική τους χάρη, και δεν υπάρχει το "απόλυτο" σπαθί.

7/27/2007 11:07:00 μ.μ.  

Την καλή σου την κουβέντα


πίσω στην κουζίνα...