7.3.06

Jake leg bλooze


To my reason for singing the blues
και
στον σουινγκ για την ιστορία ερήμην

I can’t eat, I can’t talk,
Been drinking mean Jake, Lord
Now, I can’t walk

«Όταν τον ρώτησα για το πόδι του, μου είπε αυτή την απίθανη ιστορία για κάποιο πατενταρισμένο φάρμακο που του ’χαν ρίξει δηλητήριο και…»
«Το τζέηκ», είπε ο Σμίττυ.
«Ναι, αληθεύει;»
«Και πολύ μάλιστα», απάντησε. «Μόνο στο Μισσισσιππή πρέπει να άφησε πάνω από χίλιους ανθρώπους ανάπηρους. Δεν το χα συνδυάσει πριν, αλλά όντως ο Σακάτης Ουίλλυ θα ’ταν δε θα ’ταν είκοσι όταν έγιναν όλα αυτά».

Ο Σμίττυ είπε περίπου την ίδια ιστορία για το Τζαμαϊκάνικο Εκχύλισμα Πιπερόριζας, αλλά προσέθεσε αρκετές λεπτομέρειες. «Ήτανε δυό τύποι στη Βοστόνη που έφτιαχναν αυτό το πράμμα από τη δεκαετία του ’20» είπε. Ήταν κυρίως αλκοόλ, όπως τα περισσότερα ’φάρμακα’ τότε, κι έτσι το Γραφείο Ποταπαγόρευσης πέρασε ένα νόμο που υποχρέωνε να περιέχουν ένα συγκεκριμένο ποσοστό στερεών». […]

«Λοιπόν, μερικά απ αυτά που πρόσθεσαν μέσα, θα μπορούσαν να σε σκοτώσουν πριν φτάσεις στο δεύτερο μπουκάλι. Τέλος πάντων, αυτοί οι τύποι στη Βοστόνη κατέληξαν σε ένα πλαστικοποιητή, με ένα χημικό που ονομαζόταν τριορθοκατιτιςκιάλλοφωσφορικόάλας. Υποτίθεται ότι δεν ήταν τοξικό, εντάξει; Έτσι λοιπόν αυτοί οι τύποι το βάζουν σε 500.000 μπουκάλια του εκχυλίσματος πιπερόριζας και το στέλνουν σε ολόκληρη τη χώρα.
Μες σε λίγες μέρες κάπου ανάμεσα σε πενήντα κι εκατό χιλιάδες άνθρωποι, κυρίως φτωχοί αλκοολικοί, εμφανίζονταν στα νοσοκομεία και στους δρόμους, κάποιοι από αυτούς κυριολεκτικά σερνάμενοι στην κοιλιά τους. Κάποιοι, όπως ο Ουίλλυ, κρατήθηκαν με ένα πόδι γερό, αλλά πολλοί μείναν για πάντα παράλυτοι. Έχουν γραφτεί καμμιά εικοσαριά τραγούδια γι αυτό. […] Α, το πράμμα αυτό παρέλυε και το μεσαίο πόδι κι έτσι πολλά απ τα τραγούδια έχουν κι ένα στίχο που μιλάει για κάποιο εύκαμπτο, χαλαρό πόδι που δεν μπορεί πια να βρει θέση στον έρωτα».
Bill Fitzhugh, Highway 61 Resurfaced, εκδ. Morrow, 2005*

Το εκχύλισμα από τζαμαϊκάνικο τζίντζερ, πιπερόριζα ή ζιγγιβέρι, ένα διάλυμα 85% αιθυλικής αλκοόλης γνωστό στους δρόμους του αμερικάνικου νότου ως τζέηκ, πωλούνταν νόμιμα, από την εποχή του εμφυλίου, ως φάρμακο κατά της ναυτίας. Το εμπορεύονταν οι περιοδεύοντες «γιατροί», μία ιστορικά γνωστή, συμπαθής και συνήθως ακίνδυνη κατηγορία απατεώνων. Για να είμαστε δίκαιοι, οι πελάτες ήξεραν τι αγόραζαν: φτηνό αλκοόλ που μεταμφιεζόταν σε φάρμακο ώστε να μην υπόκειται σε φόρους.

Στην ποτοαπαγόρευση, από άλλοθι των πιο φτωχών, των πιο απελπισμένων, που δεν θέλαν να φαίνεται το αλκοολίκι τους, έγινε μόνη διέξοδος των φτωχών – λευκών ή μαύρων. Το αγόραζαν σαν μία από τις λίγες μορφές φτηνού και νόμιμου αλκοόλ.

Το τζέηκ αποδείχθηκε χρυσοφόρο για τους παραγωγούς του, τότε. Υπάρχει η γενική εντύπωση ότι η εποχή της ποτοαπαγόρευσης κράτησε λίγα χρόνια – όμως, σε μερικές πολιτείες, όπως στο Μισσισσιππή, κράτησε πάνω από μια τριακονταετία, έφτασε τη δεύτερη μεταπολεμική δεκαετία. Η ζήτηση αυξήθηκε, λόγω των …γνωστών του φαρμακευτικών ιδιοτήτων. Τα τζιμάνια**, όμως, μπορεί να αργούσαν αλλά δεν ήταν τελείως ηλίθια. Γρήγορα κατάλαβαν την κομπίνα και πέρασαν στη δράση. Ζήτησαν να φαίνονται τα …φαρμακευτικά υλικά, έφτιαξαν έναν ακόμη κανόνα που έλεγε πως έπρεπε να αυξηθεί το περιεχόμενο του τζέηκ σε στερεά υπολείμματα της εκχύλισης του αποστάγματος πιπερόριζας. Αυτό έκανε το ποτό ιδιαίτερα πικρό και κόστιζε σε πελάτες. Η αγορά του τζέηκ απειλούνταν με καταστροφή. Οι λαθραίοι κατασκευαστές άρχισαν να αναζητούν λύσεις που θα τους επέτρεπαν να αυξήσουν το ίζημα κρατώντας την γεύση του αλκοόλ.

Drink so much of Jake, till it done give me the limber leg
And that's sure to mess you up
Drinking so much of Jake, till it done give me the limber leg
Sure messes you up, boy, there's no cure for that
If I don't quit drinking it every morning, sure gonna kill me dead
You ain't no lying man

Το TOCP, άχρουν άοσμον και άγευστον, είναι καταστροφέας του κεντρικού νευρικού. Χτυπάει κατ ευθείαν στη σπονδυλική στήλη. "Αυτοί οι τύποι στη Βοστώνη" είναι ο Χάρρυ Γκρος κι ο Μαξ Ράισμαν, ερασιτέχνες χημικοί και λαθραίοι κατασκευαστές τζέηκ. Γνωρίζουν για το TOCP, ότι όλοι οι χημικοί της εποχής― πρόκειται για έναν θεωρητικά ακίνδυνο πλαστικοποιητή που δημιουργεί τεχνητό ίζημα όμοιο με του τζίντζερ, και ξεγελάει τα τεστ των τζιμανιών διασώζοντας παράλληλα τη γεύση του ποτού. Το έβαλαν στο τζέηκ και γέμισαν μισό εκατομμύριο μπουκάλια.
Μες σε λίγες μέρες οι αλκοολικοί φτωχοδιάβολοι σέρνονται με παράλυτα τα κάτω άκρα στους δρόμους της Αμερικής. Αντιμετωπίζοντας το πρόβλημά τους, περπατούν με έναν περίεργο, ιδιότυπα χορευτικό τρόπο: «πετάνε» τα πόδια τους ψηλά κι ύστερα μπροστά απ τον λοιπό κορμό, ώστε να κινηθούν στο έδαφος***. Οι σακατεμένοι άνθρωποι ξέρουν τι φταίει. Το τζέηκ ονοματίζει την νόσο, Jake leg, και το παράξενο περπάτημα, Jake Walk. Ο ακριβής αριθμός των θυμάτων, άγνωστος. Υπολογίζονται το λιγότερο 30.000, το περισσότερο 100.000. Παρά ταύτα, το θέμα δε βγαίνει στον Τύπο με πρωτοσέλιδα, ελάχιστες είναι οι διαμαρτυρίες. Την ιστορία τους σώζουν μόνο τα μπλουζ κι η φολκ– η μουσική των περιθωριακών, των φτωχών, των σημαδεμένων. Πρώτος συνδέει την νόσο με το ποτό ο μπλουζίστας Ishmon Bracey, στο 'Jake Liquor Blues' που ηχογράφησε το Μάρτη του 1930.

Έχει μπει η δεκαετία του 70 όταν ο γιατρός Τζων Μόργκαν αρχίζει να ρωτά κάποιους πελάτες του, μεσήλικους ή γέροντες με αναπηρία στα πόδια, από πού προήλθε η παράλυσή τους, καθώς συνειδητοποιεί ότι ανήκουν όλοι στην ίδια γενιά και έμειναν παράλυτοι την ίδια περίοδο. Όλοι του λένε ότι έφταιγε το συγκεκριμένο αλκοολούχο. Ο γιατρός είναι αυτός που ερευνά, κοινοποιεί τα συμπεράσματά του αποκαλύπτοντας την πραγματική αιτία της τραγωδίας και φτιάχνει κι ένα σιδι με 17 μπλουζ και φολκ κομμάτια για την ιστορία του τζέηκ.


*αστυνομικό ανάγνωσμα. Οι ιστορίες του φίλου μας δεν έχουν τίποτε μοναδικό αν κι είναι αξιοπρεπέστατες, αστυνομικώς σπήηκινγκ. Εκείνο που μ αρες πιο πολύ είναι ότι βρίθουν ενδιαφέροντος μουσικώς σπήηκινγκ, αφου έχει ήρωα έναν διζέυ ρόκερ και μπλουζολάτρη ντετέκτιβ κι όλα τα εγκλήματα που καλείται να διελευκάνει έχουν τη ρίζα τους στη μουσική ή ερμηνεύονται απ αυτή. Ειδικώς κάτι παλιές ιστορίες μπλουζιστών, ρόκερς, ροκενρολάδων και κάτι χαζοί διαγωνισμοί που κάνει ο ντετέκτιβ μας με το αφεντικό του στο ραδιόφωνο, τύπου ποιός θα βρει περισσότερα τραγούδια για λουλούδια, για αριθμούς, για το τζέηκ κλπ κλπ με ξετρελαίνουν και μου πλουτίζουν τη δισκοθήκη και την μουσική παιδεία.

Η μετάφραση δική μου. Δεν νομίζω ότι κυκλοφορούν βιβλία του Φιτζχιου στα ελληνικά.

**G-men ονομάζονται οι άνδρες του Χούβερ, του πρώτου ΕφΜπιΆι. Στην Ελλάδα η λέξη φτάνει με την ομώνυμη ταινία του Τζέημς Κάγκνυ. Γρήγορα ελληνοποιείται (τζιμάνι), κλίνεται (τζιμάνια, τζιμανιών) και παίρνει την έννοια του έξυπνου και αμάσητου.

***Τα αδέλφια έχουν δει σακατεμένους βουτηχτάδες της Καλύμνου να χορεύουν με αυτό τον τρόπο (που περπατούσαν οι σακατεμένοι από το τζέηκ) τραγούδια γραμμένα ειδικά γι αυτούς. Το πιο όμορφο που μου είπαν όμως είναι πως, δεν τα χορεύουν μόνο όσοι πολέμησαν το γιούσουρι αλλά κι οι αρτιμελείς, που μιμούνται στο χορό τις κινήσεις και τους τρόπους των λαβωμένων παλληκαριών. Μη το πείτε σε καναν αμερικανοθρεμμένο πολίτικαλι κορέκτ αυτό γιατί θα αρχίσει να αγωνίζεται για την κατάργηση των χορών – ξέρετε.

Οι εικόνες-κάρτες με μπλουζίστες είναι του Ρόμπερτ Κραμπ. Τα στιχάκια από το Jake Walk blues και το Jake and Alcohol Blues. Την ιστορία του τζέηκ αφορά μία εκπομπή που μπορείτε να ακούσετε εδώ.

19 σχόλια. Εσείς τι λέτε;

Blogger the_return έφα...

Πολύ καλή η παρουσίαση του θέματος.

θα προσέθετα:

Στην πραγματικότητα το jake "υπήρχε πάντα". Και συνεχίζει να υπάρχει.

"Ζήσαμε" και ζούμε σε μια jake history.

Περπατάμε πάνω σ'ένα jake globe.

3/07/2006 10:12:00 π.μ.  
Blogger mindstripper έφα...

Ανήκω κι εγώ σ' αυτούς που πίστευαν ότι η ποτοαπαγόρευση διήρκησε λίγα μόλις χρόνια.
Ό,τι και να πω για τα ποστ σου είναι λίγο Μιραντολίνα. Διαβάζοντάς σε, δεν σταματώ να επιμορφώνομαι. Καλημέρα. :-)

3/07/2006 11:39:00 π.μ.  
Blogger Citronella έφα...

Lady Sings the Blues
...και μας ταξιδεύει στο Mississippi!

Ήρθα κι εγώ για την κοπάνα μου, και πέτυχα την καλύτερη στιγμή ;)

Καλή εβδομάδα Μιραντολίνα μου:)

3/07/2006 12:22:00 μ.μ.  
Blogger Angelito έφα...

Τι μαθαίνει κανείς στης mirandolinas e? Τελικά αποδεικνύεται ότι τα τραγούδια του "περιθωρίου", μεταφέρουν όχι μόνο την κουλτούρα των ανθρώπων του αλλά και πληροφορίες για την εκάστοτε εποχή που μπορεί να μην αναφέρονται από τους καθως πρέπει ιστορικούς για ευνόητους κι ανόητους λόγους!Καλησπέρες!

3/07/2006 03:04:00 μ.μ.  
Blogger Angelito έφα...

Πάλι θα σε βγάλω στον τάκο(linkblog)! Μη με θυμώσεις!:-)

3/07/2006 03:05:00 μ.μ.  
Blogger kukuzelis έφα...

Έχουμε και τον Jake Blues, των Μπλουζ Μπράδερς, που ήταν και χορευταράς. Ίσως η επιλογή του ονόματος είχε κάποια σχέση. Ανέκαθεν μου φαινόταν υπέροχες οι καρτούλες του Κραμπ.
*
Δεν ήταν ο Τζων Μόργκαν που ανακάλυψε το αίτιο του Τζέυ γουώκ. Το αίτιο είχε εντοπιστεί από τότε (~1930) και μάλιστα "ταχύτατα" (όπως αναφέρεται στο αντίστοιχο λήμμα της Wikipedia) από τους υπεύθυνους κρατικούς οργανισμούς της εποχής. Ο Μόργκαν ήλθε απλά σε επαφή με τους επιζώντες της "επιδημίας". Εξαιρετικό ενδιαφέρον έχει (προσοχή, αρχείο σε μορφή pdf ~1 MB) ένα άρθρο του New Yorker, γραμμένο προ τριετίας, όπου ο συγγραφέας συνομιλεί με τον εν λόγω γιατρό και παραθέτει αναλυτικά τα γεγονότα.
*

3/07/2006 04:49:00 μ.μ.  
Blogger Mirandolina έφα...

Ρητερν, η διαφορά είναι ότι εμείς μπορούμε να αγωνιστουμε για την υγειά μας.

Μάιντρστρίππερ, κι εγώ διαβάζοντας όλους (κι επί του θέματος ακούγοντας και τον διδάσκαλο κάπταιν Κουκ, ε;)

Ευχαριστώ, Κοπίτο μου - καλή μας εβδομαδα.

Ανχελίτο, να πω την αμαρτία μου, χαίρομαι με τα λινκευλογς. Χαίρομαι να κάνω πράγματα που σας αρέσουν, δηλαδή και να βλέπω ότι το χαίρεστε. Μόνο τα μεγάλα γράμματα μου την έδιναν αλλά ευτυχώς γλιτώσαμε :-)

Κάπταιν ευχαριστούμε! Διαφωτιστικότατο το άρθρο του νιουγιόρκερ και ομολογώ δεν κοίταξα την ουκιπαίδεια παρα μόνο για τα δευτερεύοντα. Για τον Τζέηκ του Έλγουντ το σκέφτηκα αλλά μου φάνηκε τραβηγμένο και το απέφυγα.

Μόνο αυτό― τζέυ ουώκ είναι να περνάς παρανομα δρόμο (χωρίς φανάρι κλπ), ενώ αυτό εδώ είναι τζέυκ ουώκ.

3/07/2006 05:37:00 μ.μ.  
Blogger kukuzelis έφα...

Εκ παραδρομής, τζευ γουώκ. Και ως προς το τζέυ και ως προς το γουώκ. Τζέυκ ουώκ το σωστό.

3/07/2006 05:49:00 μ.μ.  
Blogger Mirandolina έφα...

Ωραίος, μον καπιτάν! :-))))

Όσο το σκέφτομαι τόσο μου έρχονται αναλογίες -- να θάβεις μιαν τόσο συγκλονιστική ιστορία γιατί, απλά, αφορά τους λούμπεν, τους φτωχούς, το πρόσωπο που δε θες να ξέρεις. Η αποκάλυψή σας - κι οι τελευταίες δυό γραμμές της ουίκι - το κάνουν ακόμη τραγικότερο.

3/07/2006 06:38:00 μ.μ.  
Blogger suigenerisav έφα...

"Αυτοί οι άνθρωποι είναι τόσο μεγάλοι, όσο κι εγώ."
James Mitchell
στον New Yorker αναφερόμενος στον 'λαουτζίκο'..

In the 'land of promise', the land of dreams, στις πρώτες δεκαετίες του προηγούμενου αιώνα έζησαν άνθρωποι που τα ονόματα τους δεν τα γνωρίζουν παρα μόνο οι συγγενείς και οι γείτονες. Η στα σύγχρονα κράτη [και τέτοιο είναι ασφαλώς οι ΗΠΑ], οι υπηρεσίες που καταγράφουν γεννήσεις, γάμους και θανάτους..
Τέτοιοι 'ξεχωριστοί άνθρωποι', άνδρες και γυναίκες, 'ανώνυμοι' στο πλήθος του πιο πυκνοκατοικημένου Νότου σφράγισαν τη σύγχρονη αμερικάνικη ιστορία.
Όλοι αυτοί που έχασαν τη δουλειά τους στα χρόνια της Μεγάλης Ύφεσης-[ένας τόνος χωρίζει, εξάλλουν, την εργασία από τη σκλαβιά..], μαζί με άλλους πολλούς (πένητες και πλάνητες) έζησαν στις 'πίσω αυλές' του Μεμφις και της Ν. Ορλεάνης.
Και όπως μας θύμισε (;) προσφάτως η σκληρή για ΟΛΟΥΣ όμως πια ΚΑΤΡΙΝΑ, ζουν ακόμη..

ΥΓ Σ΄ ευχαριστώ Λίνα ντε Μιράντα, για το "ερήμην" σχόλιο.
Επικοινώνησε, ωστόσο μαζί μου.. θα 'θελα να μάθω κι άλλα.

3/07/2006 09:08:00 μ.μ.  
Blogger Mirandolina έφα...

Σουινγκ, το μέηλ μου είναι mirandolina ατ οτενετ ντοτ τζιαρ. Στη διάθεσή σου για μπλουζ βιβλιογραφία (αν και στο συγκεκριμένο θέμα ο καλύτερος ερευνητής είναι ο κάπταιν, όπως είδες).

Καλως όρισες στην ευλογόσφαιρα, κι από δω.

3/07/2006 11:21:00 μ.μ.  
Blogger Ημίαιμος-Imiaimos έφα...

Δυστυχώς έχουμε και στην ελληνική ύπαιθρο πολλά θύματα της αιθυλικής αλκοόλης (παράνομα καζάνια και "μπόμπες" τσίπουρα)που δεν παρέλυσε τους ανθρώπους αλλά τους τύφλωσε.
Εξαιρετική η απόδοση, όπως πάντα.

3/07/2006 11:41:00 μ.μ.  
Blogger Big Fat Opinion έφα...

Πω πω... το αλκοόλ του Καματερού, δηλαδή...

Στην Λοκαντιέρα επιτελείται επιμορφωτικό έργο ;-)

Μου θυμίζει ένα σώου που είχα δεί σε ντεβεντέ τις προάλλες με μια φίλη (κυκλοφορεί και σε δισκία αν θυμάμαι καλά), όπου ο Ντένις Λίρις λέγει:

We have reached the point where the over the counter drugs are actually stronger than anything you can buy on the street.

It says on the back of the NyQuil box, on the back of the box it says, "May cause drowsiness." It should say, "Don't make any fucking plans! Kiss your family and friends goodbye.

3/07/2006 11:47:00 μ.μ.  
Blogger the_return έφα...

"Ρητερν, η διαφορά είναι ότι εμείς μπορούμε να αγωνιστουμε για την υγειά μας."

Ναι, βέβαια, αγαπητή μου, ...αρκεί στην προσπάθεια αυτή να μην παράγουμε περισσότερο jake απ'όσο ήδη έχουμε "πιει"...
...μια διαδικασία που έχει γίνει τόσες (μα τόσες!) πολλές φορές στο παρελθόν...

Με ...αγωνιστικούς χαιρετισμούς

ΥΓ/ και πάλι μπράβο τόσο για την επιλογή του θέματος όσο και για την παρουσίαση

3/08/2006 12:12:00 π.μ.  
Blogger Mirandolina έφα...

Ευχαριστώ, ημίαιμε. Και στα μπλουζ έχουμε πολλούς τυφλούς από «φεγγαρολάμψη», moonshine, παράνομα φτιαγμένο αλκοόλ, μπόμπα. Σε τέτοιο (δηλητηριασμένο;) οφείλεται κι ο τραγικός, εξευτελιστικός θάνατος του Ρόμπερτ Τζόνσον…

Γνωμοδότα, πρέπει να τα φορτώσετε κάπου (στο βουλεβαρτο;) αυτά τα Ληηρυκά– είναι άπαιχτα!

Ρητέρν, υποψιάζομαι ότι κάτι έχασα πάλι – μη με συνερίζεσαι, είμαι της εκλαϊκευσης. Χίλια ευχαριστώ.

3/08/2006 01:07:00 π.μ.  
Blogger alombar42 έφα...

Μου θύμισες τον Πετρόπουλο με τις καταγραφές του, για το θέμα και τα απομνημονεύματα του Παπαϊωάννου για το ύφος...
Τι σου κάνει μια (τρε)λοκαντιέρα :)

3/08/2006 03:13:00 μ.μ.  
Blogger lemon έφα...

Μιραντολίνα, να μην πω κι εγω κι άλλα καλά λόγια, φοβάμαι μη γίνω κουραστική, (τα λέω απο μέσα μου όμως, να το ξέρεις αυτό!).
Μα που πας και τα βρίσκεις τα θέματα, μας ανοίγεις πάντα μια πόρτα εκεί που νομίζαμε οτι είναι τοίχος, ευχαριστούμε πολύ καλή μου, keep on!

3/08/2006 11:35:00 μ.μ.  
Blogger Mirandolina έφα...

Αλόβαρε, Λέμον μου, πολύ ευχαριστώ (η καλοσύνη κι η ευγένεια δεν είναι ποτέ κουραστική, λέω - ίσα, ίσα!)

3/09/2006 01:26:00 μ.μ.  
Anonymous Ανώνυμος έφα...

Τί γίνεται εδώ ρε παιδιά ! Αλλη μία καταπληκτική, συγκλονιστική κυριολεκτικά, ιστορία! Δεν είναι δυνατόν να ξυπνάμε μέσα από τα μπλογκς!

3/15/2006 11:50:00 μ.μ.  

Την καλή σου την κουβέντα


πίσω στην κουζίνα...