24.2.06

The Bang Bang Club

Στο Μαύρο Γάτο
και
στους της ίδιας μίζερης κι άτυχης φυλής*


«Ελπίζω να πεθάνω με την καλύτερη γαμημένη φωτογραφία ρεπορτάζ όλων των εποχών στα αρνητικά μου – αλλοιώς δεν αξίζει» Κεν Όστερμπρεκ

«Έφτασα σε ένα σημείο που ο πόνος της ζωής ξεπερνά τόσο τη χαρά ώστε η χαρά δεν υπάρχει… Με στοιχειώνουν οι ζωντανές μνήμες σκοτωμών και πτωμάτων και θυμού και πόνου» Κέβιν Κάρτερ

«Η λύτρωση έρχεται όταν ζήσεις με τον εαυτό σου» Ζουάου Σίλβα

«Μάθαινα γρήγορα. Ήταν η ευκαιρία μου να αφήσω το δικό μου σημάδι στον κόσμο του φωτορεπορτάζ. Μου δόθηκε η ευκαιρία να το κάνω, χάρη στην άγρια δολοφονία ενός ανθρώπου» Γκρεγκ Μαρίνοβιτς
«Η Λέσχη Μπανγκ-Μπανγκ των Νοτιοαφρικανών φωτορεπόρτερ, αποτέλεσε συχνό θέμα στα μέσα, την περίοδο της βίας που σημάδεψε το τέλος του καθεστώτος του απαρτχάιντ στη Νότιο Αφρική. Το όνομα δίνει την νοητή εικόνα μιας ομάδας σκληραγωγημένων ανδρών που δούλεψαν, έπαιξαν κι αλήτεψαν σχεδόν πάντα μαζί. Ας βάλουμε τα πράγματα στη θέση τους: δεν υπήρξε ποτέ τέτοιο δημιούργημα, δεν υπήρξε ποτέ τέτοια λέσχη και ποτέ οι τέσσερίς μας δεν ανήκαμε σε κάποια μυστική καλτ του αλογονιδίου του αργύρου- δεκάδες δημοσιογράφοι κάλυψαν τη βία εκείνη την περίοδο, από την αποφυλάκιση του Νέλσονα Μαντέλα ως τις πρώτες αληθινά δημοκρατικές εκλογές».

Μονάχα να μπορούσα να ρθω
Στης μάνας σου τον κλήρο, Χάρε
Αχ, κόρη μου, εκεί
Να ΄φτιαχνα έναν πυρσό, μεγάλο, χορταρένιο
Όλα να καταστρέψω πέρα ως πέρα

Παραδοσιακό μοιρολόι των Ατσόλι

Ανακαλύψαμε ότι ένας από τους ισχυρότερους μεταξύ μας δεσμούς ήταν η ηθική σε όσα κάναμε: πότε πατάς ν’ ανοίξει το διάφραγμα και πότε παύεις να είσαι φωτορεπόρτερ; Ανακαλύψαμε ότι η κάμερα δεν αποτελεί κάποιο φίλτρο που μας προφυλάσσει από τα χειρότερα εξ όσων μαρτυρήσαμε και φωτογραφίσαμε. Μάλλον το αντίθετο – φαίνεται ότι οι εικόνες έκαψαν το μυαλό μας όσο και το φιλμ. Μας συνέδεε φιλία, αλλά δεν ήταν δεσμευτική αμοιβαία φιλία όλων μας. Ήταν ξεχωριστές φιλίες που πολλές φορές υπερκάλυπταν η μία την άλλη. Αλλά υπήρχε κι ένας κοινός παρονομαστής: καλύψαμε όλοι μας εκείνα τα γεγονότα του ’90 με μιαν αίσθηση ιστορίας και σκοπού και φτάσαμε να αντιλαμβανόμαστε τον τρόπο με τον οποίο, στο τρίτο μάτι, αυτό το εύκολο παρατσούκλι (σσ the bang bang club) έφτασε να θεωρείται πραγματικότητα».

Ο Χάρος πήρε τους πιο όμορφους
Ο Χάρος πήρε τους ευτυχισμένους
Ο Χάρος πήρε και την μεγάλη μου ελπίδα

Παραδοσιακό μοιρολόι των Ατσόλι

Θοκόζα, Νότιος Αφρική, 18 Απριλίου 1994

«’’Γαμώτο, χτυπήθηκα! Χτυπήθηκα! Γάμα τα, γάμα τα, γάμα τα!’’ . Καθώς τα πυρά των αυτόματων συνέχιζαν να ξεσπούν παράλληλα με τον τοίχο, ο Ζουάου κι ο Τζιμ με τραβούσαν απελπισμένα από το φωτογραφικό μου γιλέκο προς τον τοίχο, δίνοντάς μου καταφύγιο δίπλα στους στρατιώτες κι έξω από τη γραμμή πυρός. Κι ύστερα μια αγχωμένη φωνή έσπασε την κακοφωνία των όπλων: ’’Ο Κεν Οου χτυπήθηκε!’’ Λίγες γυάρδες δεξιά, μπορούσα να δω ένα ζευγάρι μακριά αδύνατα πόδια που δεν μπορούσαν να είναι παρά του Κεν – ήταν ακίνητα σε μια αφύσικη γωνία. Ο Τζιμ έτρεξε ενώ ήδη ο Γκάρυ ταρακούναγε τον Κεν για να προκαλέσει κάποιο σημείο ζωής.

Οι σποραδικοί ήχοι των υψηλής ταχύτητας βολών από τα αυτόματα αντηχούσαν στον αέρα, γύρω από τους δημοσιογράφους και όσους στρατιώτες είχαν γίνει ένα με τον τοίχο. Αίμα πετάχτηκε από μια τρύπα στο μπλουζάκι μου. Κράτησα σφιχτά με το χέρι μου να σταματήσω το αίμα. Φανταζόμουν την έξοδο της σφαίρας σα μια θανάσιμη, χάσκουσα πληγή στην πλάτη μου. ’’Κοίτα για την έξοδο’’, είπα στο Ζουάου. Με αγνόησε. ’’Θα γίνεις περδίκι’’ είπε. Σκέφτηκα πως θα πρέπει να ήταν απαίσιο για να μη θέλει ούτε να κοιτάξει και ότι αν αυτό συνέβαινε σε καμμιά ταινία δεύτερης διαλογής τώρα θα του ζητούσα να μεταφέρει ένα μήνυμα στην κοπέλα μου. ’’Πες στη Χάιντυ ότι λυπάμαι κι ότι την αγαπώ’’, του είπα. ''Να της το πεις μόνος σου, ρε!'' μου αντιγύρισε.
Ξαφνικά με πλημμύρισε ένα αίσθημα εσωτερικής ηρεμίας. Αυτό ήταν. Είχα ξεπληρώσει τα χρέη μου. Είχα εξιλεωθεί για τις δεκάδες φορές που κάποιος άλλος, δίπλα μου, πληγώνονταν ή σκοτωνόταν ενώ εγώ άφηνα τη σκηνή της καταστροφής χωρίς γρατζουνιά, με τις φωτογραφίες στο χέρι, έχοντας διαπράξει το έγκλημα του τζάμπα ματάκια. Ο Τζιμ γύρισε, σκύβοντας να αποφύγει τα πυρά και μουρμούρισε ήσυχα στο αυτί μου: ’’Ο Κεν πέθανε. Εσύ θα γίνεις καλά’’. Ο Ζουάου τον άκουσε και σηκώθηκε κι έτρεξε προς τον Κεν σηκώνοντας την κάμερα. ’’Ο Κεν θα θέλει να τις δει αυτές μετά’’ είπε μιλώντας στον εαυτό του. Φαινόταν ενοχλημένος γιατί τα μαλλιά του Κεν είχαν πέσει στο πρόσωπό του και κατέστρεφαν την εικόνα. Ύστερα μας έβγαλε και τους δυό φωτογραφίες, δύο από τους πιο καλούς του φίλους, εμένα να σέρνομαι πάνω στο σπασμένο τσιμέντο κρατώντας το στήθος μου, τον Κεν να τον φορτώνουν άτσαλα στην καρότσα ενός στρατιωτικού οχήματος, το κεφάλι του χαλαρό να κρέμεται σα μιας υφασμάτινης κούκλας και τις φωτογραφικές του να κρέμονται άχρηστες από το λαιμό του. […]

Lets go get some bang-bang!
Κέβιν Κάρτερ

Αυτή τη φορά, ο Κέβιν δεν ήταν μαζί μας όταν άρχισαν οι σφαίρες. Είχε αφήσει την Θοκόζα για να δώσει μια συνέντευξη σε έναν ντόπιο δημοσιογράφο, για το Πούλιτζερ που χε κερδίσει για κείνη τη σοκαριστική φωτογραφία από το Σουδάν, τη φωτογραφία ενός παιδιού που πέθαινε από την πείνα ενώ το παραμόνευε ένα όρνεο. Στην αρχή δεν φαινόταν να θέλει να πάει. Ο Ζουάου του έλεγε να μείνει, γιατί όσο κι αν είχαν ηρεμήσει τα πράγματα ήταν σίγουρο ότι οι φασαρίες μας περίμεναν στη γωνία. Ο Κέβιν, όπως αποδείχθηκε, απολάμβανε το νεόκοπο στάτους του και πήγε εν τέλει. […]

Ενώ γύριζε στην Θοκόζα, κάπου 16 χιλιόμετρα από το Γιοχάνεσμπουργκ, άκουσε στο ραδιόφωνο ότι εγώ κι ο Κεν είχαμε χτυπηθεί κι ότι ο Κεν εξέπνευσε. Έστριψε επιτόπου και πήρε το δρόμο για το τοπικό νοσοκομείο, όπου μας είχαν πάει. Ο Κέβιν δε φορούσε αλεξίσφαιρο, κανείς μας δε φορούσε κι ο Ζουάου ήταν ο πιο κάθετος εναντίον της χρήσης του. Όμως, μπαίνοντας στην πόλη, πριν φτάσει στο νοσοκομείο, ο Κέβιν έβγαλε το αλεξίσφαιρό του από την τσάντα και το φόρεσε. Για πρώτη φορά ένοιωθε φόβο. Τα αγόρια δεν ήταν πια στο απυρόβλητο και, πριν οι κηλίδες του αίματος σβήσουν απ το τσιμέντο, ένας ακόμη από μας θα έπεφτε νεκρός.

Σε μετάφραση της ταπεινότητός μου από το βιβλίο The Bang-Bang Club, Snapsots from a Hidden War, των Greg Marinovich και Joao Silva, επιζώντων. Κυκλοφορεί από τις εκδόσεις William Heinemann, Λονδίνο 2000. Τα μοιρολόγια από έτερα σημεία του βιβλίου. Η φράση του Κέβιν Κάρτερ, κάτι σα σήμα κατατεθέν, έδωσε το όνομα στην ομάδα. Ο Κέβιν είχε πάρει το πούλιτζερ για τη φωτό που έβαλε στο ευλογ του ο Μαύρος Γάτος

*Στις φωτογραφίες, από πάνω προς τα κάτω, Γκρεγκ, Κεν, Γκάρυ και Ζουάου, Κέβιν. Κι οι πέντε της φυλής στην οποία παραδοσιακά θεωρούν ότι ανήκουν οι πολεμικοί ανταποκριτές.

17 σχόλια. Εσείς τι λέτε;

Blogger newManifesto έφα...

άψογο !!!

2/24/2006 11:45:00 π.μ.  
Blogger Juanita La Quejica έφα...

Θα πρέπει να είναι ένα συγκλονιστικό βιβλίο.

2/24/2006 01:07:00 μ.μ.  
Blogger Ημίαιμος-Imiaimos έφα...

"...και τις φωτογραφικές του να κρέμονται άχρηστες από το λαιμό του..."
Εκπληκτική περιγραφή, τροφή για χίλιες σκέψεις. Εύγε και στη μεταφράστρια για όλο το απόσπασμα.

2/24/2006 02:00:00 μ.μ.  
Blogger Maiandros έφα...

Miradolina ακούραστη και δημιουργική!! Μπράβο, ρε!

2/24/2006 02:08:00 μ.μ.  
Blogger gelial έφα...

Πωπω συγκλονιστικό....

2/24/2006 02:42:00 μ.μ.  
Blogger Citronella έφα...

"οι εικόνες που έκαψαν το μυαλό μας.."
Πολύ δυνατό κομμάτι,gracias Mirandolina:)

2/24/2006 05:03:00 μ.μ.  
Blogger lemon έφα...

’’Ο Κεν θα θέλει να τις δει αυτές μετά’’ είπε μιλώντας στον εαυτό του. Φαινόταν ενοχλημένος γιατί τα μαλλιά του Κεν είχαν πέσει στο πρόσωπό του και κατέστρεφαν την εικόνα. Ύστερα μας έβγαλε και τους δυό φωτογραφίες, δύο από τους πιο καλούς του φίλους

Ο άνθρωπος έκανε ακριβώς αυτό για το οποίο βρισκόταν εκεί-έδειξε, όχι μόνο με τις φωτογραφίες του αλλά και με τις ίδιες του τις πράξεις, το αποτέλεσμα του πολέμου...

Σε καμία περίπτωση δεν τον κατηγορώ, ίσα-ίσα θαυμάζω το κουράγιο τους, αν και παράλληλα καταλαβαίνω οτι βρίσκονται εκεί όχι απο αλτρουισμό αλλα γιατί γεννήθηκαν έτσι, με το αίμα τους να βράζει για περιπέτεια.
Αλλα πάλι, είναι ήρωες με τον τρόπο τους, διότι κάποιος έπρεπε να είναι εκεί για το ρεπορτάζ, δεν είναι όλοι πλασμένοι για όλα...

(Όλα σου τα ποστ Μιραντολίνα είναι έναυσμα για πολύ ψάξιμο και σκέψεις, θαυμάσια).

2/24/2006 05:50:00 μ.μ.  
Blogger alombar42 έφα...

Αψογο - νομίζω οτι δύσκολα σχολιάζει κανείς...

((υπήρξε κι αυτό))

2/24/2006 07:24:00 μ.μ.  
Blogger Μαύρος Γάτος έφα...

Καλησπέρα κι από εμένα...

Για να βγάλω λίγο τον Σοφιστή που κρύβω μέσα μου, τα πράγματα σπανίως είναι αυτά που φαίνονται να είναι, και ακόμα σπανιότερα (σχεδόν ποτέ) αυτά που κάποιοι τρίτοι προσπαθούν να σε πείσουν ότι είναι.

Ήμουν στο Ιράκ στις 15 Μαίου 2003, δεκαπέντε μέρες μετά το τέλος του πολέμου. Δεν είμαι δημοσιογράφος. Τα πράγματα δεν ήταν όπως τα περίμενα. Ούτε καλύτερα, ούτε χειρότερα. Ήταν... αλλιώς. Θα επανέλθω σε πόστο, ας πω μόνο Al Tash. Κάποιοι ήδη θα καταλάβουν.

Ήμουν μπροστα στην οθόνη της τηλεόρασής μου, στην Γαλλία, και είδα ένα ντοκυμανταίρ για την Ρουάντα Μπουρούντι, όπου καμμιά τριακοσαριά ντόπιοι, χριστιανοί, παρακαλούν τρεις τέσσερις υπαλλήλους του ΟΗΕ που εγκαταλείπουν την περιοχή, να τους πάρουν μαζί τους, ή αλλιώς να τους σκοτώσουν, γιατί οι "άλλοι" (μουσουλμάνοι μιας εχθρικής φυλής) σίγουρα θα τους σφάξουν. Γίνεται μια συζήτηση, ήρεμη, αλλά απελπισμένη. Οι ΟΗΕτζήδες αρνούνται, γιατί δεν έχουν τα μέσα. Φεύγουν.

Η κάμερα όμως ξαναγυρίζει σε μερικές ώρες στην σκηνή της πρώτης λήψης.

ΟΛΟΙ ΟΙ ΑΝΘΡΩΠΟΙ ΠΟΥ ΠΡΙΝ ΠΕΡΙΤΡΙΓΥΡΙΖΑΝ ΤΟΥΣ ΞΕΝΟΥΣ, νέοι, γέροι, παιδιά, άντρες, γυναίκες, είναι νεκροί, μια μάζα από πτώματα, θερισμένοι από τα μυδράλλια των "άλλων".

Έκανα μερικές μέρες να κοιμηθώ ήρεμα. Δεν έχω ακόμα συνέλθει, οι εικόνες εκείνες με στοιχειώνουν, κι ας έχουν περάσει χρόνια που τις είδα.

Σκέψου να ήμουν επιτόπου.

Συμπληγάδες. Ή αποστασιοποιείσαι, παχυδερμοποιείσαι, και αδιαφορείς, και ΖΕΙΣ, ή συμμετέχεις, και πεθαίνεις. Πεθαίνει η Χαρά σου, δηλαδή, μπορεί και το σαρκίο σου.

Υπάρχει μέση λύση; Ποιός την βρήκε; Ποιός θα το πει;

Καλό βράδυ Φίνα μου Λοκαντιέρα & φίλοι

Έκανα τρεις μέρες να κοιμηθώ,

2/24/2006 08:15:00 μ.μ.  
Blogger Mirandolina έφα...

Μανιφέστε, Μαίανδρέ μου, Ημίαιμε, Τζελιάλ, Κοπίτο μου, Αλόβαρε, ευχαριστώ πολύ. [Μαίανδρε περίμενα χαϊδευτικό κράξιμο για δυό τρεις αγγλισμούς (τους διόρθωσα αργότερα)].

Χουανίτα, ναι, είναι συγκλονιστικό βιβλίο. Μετα χαρας να στο δανείσω όποτε θες -- στείλε προσωπικό με το ποστρεσταντι.

Λέμον που είσαι τόσο καλή μαζί μου, ναι αυτό είναι και για μένα το συγκλονιστικότερο σημείο. Ο Κεν που θα θέλει να δει τις φωτό μετά, ο Κεν που είναι ο νεκρός φωτογραφος που ξαφνικά κερδίζει το δικαίωμα, με το θάνατό του, να περάσει μπροστά από την κάμερα.
Ο δε επιζών κάνει αυτό που πρέπει να κάνει κι αυτό για το οποίο είναι εκεί αλλά ως ένας άλλος – φωτογραφίζει το νεκρό του φίλο και το θεωρεί ζωντανό, αποχαιρετά το νεκρό φωτογράφο όχι μόνο αναγνωρίζοντάς του το δικαίωμα να γίνει θέμα αυτή τη φορά αλλά και ζητώντας την (μετα θάνατον) έγκρισή του. Κι αυτά δεν τα κάνει κάποιος σεναριογράφος του Χόλλυγουντ που έφαγε τη θέραπυ με το κουτάλι. Τα κάνει ένας αληθινός άνθρωπος και τα κάνει στ αλήθεια.

Δεν πανε στον πόλεμο ή στις ΜΚΟ του πολέμου μόνον οι τυχοδιώκτες. Πολλά μπορούν να σε στείλουν στον πόλεμο. Άλλη φορά αυτά, όμως.

Μαύρε Γάτε, είδες ότι ονομάζουν το βιβλίο snapshots. Κανείς δεν είναι σε θέση να σου παρουσιάσει την πλήρη εικόνα. Όμως πολλοί είναι εκείνοι που παίζουν το κεφάλι τους για να σου παρουσιάσουν όσα περισσότερα κομμάτια του παζλ που λέγεται «σφαιρική ενημέρωση» μπορούν. Έχω βαθύτατο σεβασμό για αυτούς τους ανθρώπους, γι αυτή τη μίζερη και άτυχη φάρα. Όχι γι αυτούς που στέκονται με αλεξίσφαιρο στην πινακίδα μιας πόλης 12 χλμ. μακρυά από το τρίτο μέτωπο. Αλλά γι αυτους που μπαίνουν χωρίς αλεξίσφαιρο, γνωρίζοντας πως αντενδείκνυται κι αν το φορέσεις δε θα κάνεις καλά τη δουλειά σου.

Υπάρχουν και πολλές άλλες λύσεις. Μία που ξέρω, ξεκινά απ την πίστη.

2/24/2006 10:38:00 μ.μ.  
Blogger akindynos έφα...

When you find yourself beginning to feel a bond between yourself and the people you photograph, when you laugh and cry with their laughter and tears you will know you are on the right track

Arthur 'Weegee' Fellig

Weegee's World
Life, Death, And The Human Drama

2/24/2006 11:38:00 μ.μ.  
Blogger Maiandros έφα...

Τους είδα μερικούς! Αλλά είχε σημασία μπροστά σ αυτά που γράφεις;

2/25/2006 01:59:00 μ.μ.  
Blogger Mirandolina έφα...

:-)

Είσαι εξαίρετος δάσκαλος, Μαίανδρε - μόλις σε κατάλαβα!

(Ακίνδυνε, ευχαριστώ - δεν τον ήξερα.)

2/25/2006 02:02:00 μ.μ.  
Blogger Πάνος έφα...

respect!

2/25/2006 07:37:00 μ.μ.  
Blogger pause έφα...

Συγκλονιστικό ναι και ένα πολύ καλό post σ ευχαριστουμε.. Αλλά κοιτώντας και την άλλη πλευρά του νομίσματος, η πολλαπλή έκθεσή μας σε αυτές τις εικόνες, που τραβήχτικαν μεν με τόση αυτοθυσία και πόνο (σωματικό αλλά και ψυχικό), δεν μας έχει οδηγήσει ως ένα σημείο σε αυτή την ψυχρή και απάνθρωπη αντιμετώπιση του πολέμου;
Και με αυτό θέλω να σχολιάσω πως μπορεί αυτές οι μαρτυρίες να αναδεικνύουν την πλευρά που συχνά ξεχνάμε, αυτή των πραγματικών ανθρώπων πίσω από τον φακό, αλλά η κυκλοφορία και εκμετάλλευση των έργων τους είναι που δημιουργεί εντυπώσεις!

2/26/2006 05:51:00 μ.μ.  
Blogger lemon έφα...

pause and play,νομίζω πως αν τα ζυγίσουμε, απο τη στιγμή που οι πόλεμοι υπάρχουν και είναι αναπόφευκτοι μπροστά στα μάτια μας, υπερτερεί η ικανοποίηση του να βλέπεις οτι ΥΠΑΡΧΟΥΝ άνθρωποι τολμηροί,ριψοκίνδυνοι, Άνθρωποι με κεφαλαίο, παρά να θάβουμε ότι έγινε μέσα στο χρονοντούλαπο με την ελπίδα να πάψει να συμβαίνει. Δεν νομίζω οτι εμείς οι άπλοι άνθρωποι θα πορωθούμε ποτέ και θα αδιαφορούμε επειδή βλέπουμε πολλές τέτοιες εικόνες...
Αλλά πάλι, σε μια δεύτερη σκέψη, παραδέχομαι οτι ότι και να είδαμε, ακίνητοι κι αμέτοχοι μένουμε...
Τι να πω, μπορεί και να έχεις δίκιο, δύσκολο θέμα...

2/26/2006 08:28:00 μ.μ.  
Blogger Λαμπρούκος έφα...

Δεν έχει νόημα να ανοίξει κανείς μία πελώρια κουβέντα περί ηθικής και ανηθικότητας.

Μένω στο συγκλονιστικό του θέματος σου, και τη μεταμόρφωση του ανθρώπου στο κυνήγι αυτού που νομίζει ή βαφτίζει κάθε φοά ως σπουδαίου.

2/27/2006 08:27:00 π.μ.  

Την καλή σου την κουβέντα


πίσω στην κουζίνα...